«Ἁµαρτάνετε πολύ νά τά ἀφήνετε τά παιδιά ἀγράµµατα καί τυφλά, καί µή µόνον φροντίζετε νά τούς ἀφήσετε πλούτη καί ὑποστατικά, καί µετά τόν θάνατό σας νά τά τρῶν καί νά τά πίνουν καί νά σᾶς ὀπισολογοῦν. Καλύτερα νά τά ἀφήσετε φτωχά καί γραµµατισµένα, παρά πλούσια καί ἀγράµµατα».
Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο πατροΚοσμάς, λέγοντας τα παραπάνω λόγια απευθυνόταν στο γένος των Ελλήνων που έβλεπε την  καταπίεση των Τούρκων και των ελληνόφωνων συνεργατών τους να γίνεται ολοένα και σκληρότερη, έχοντας όμως πίστη στο Θεό και πεποίθηση στο Ρωμαίικο, ότι μπορούν τα γράμματα να γίνουν το (πρωταγωνιστικό) μέσο απελευθέρωσης.
Είναι φανερός ο πόθος του Αγίου και εθνεγέρτη για την παιδεία των σκλαβωµένων Ελλήνων, με αυτήν πίστευε ότι θα τους ελευθερώσει από τα δεσμά της αμάθειας και της βαρβαρότητας των καταπιεστών. Στον αδελφό του Χρύσανθο έγραφε το 1779 ότι ίδρυσε 210 ελληνικά σχολεία και ανώτερες σχολές σε 30 επαρχίες που είχε επισκεφθεί, ενώ µερίµνησε και για την λειτουργία και συντήρησή τους. Ο πόθος του για την παιδεία αποτελεί το πρώτο και βασικό στοιχείο, το οποίο χαρακτηρίζει την ιεραποστολική και την εθνική του δραστηριότητα.
Προβλέποντας, προφητεύοντας μεταξύ των άλλων, την στρεβλή (σημερινή) πορεία της παιδείας μας θα πει, ότι «το κακό θα έρθῃ ἀπό τούς διαβασμένους», αναφερόμενος στους διαφωτιστές,  ψευτοδιανοούμενους,  προσθέτοντας ότι «θά βγοῦν πράγματα ἀπό τά σχολεῖα, πού ὁ νοῦς σας δέν φαντάζεται». Περιγράφει προορατικά και την κοινωνική μας ζωή, όταν μιλούσε για το γεγονός ότι οι πολιτικοί «θά βάλουν φόρο στίις κότες και στα παράθυρα», ενώ «οι ληστές θα φύγουν από τς βουνά και θα κατεβούν στις πόλεις καί θά φορούν υποδήματα».
Για τους νόμους που απορρυθμίζουν τον κοινωνικό , εκπαιδευτικό, εθνικό, οικονομικό και ηθικό μας βίο επαληθεύθηκε η πρόβλεψή πως «θά δοῦμε και θά ζήσουμε τά Σόδομα καί τά Γόμορρα», ενώ προβλέποντας το ζήτημα της μετανάστευσης, θα αναφέρει το εξής: «Εσείς θα  πάτε να κατοικήσετε αλλού και άλλοι θα ρθουν νά κατοικήσουν σε σας»
Σήμερα ζούμε την παρακμή της παιδείας και τη χρεοκοπία της οικονομίας.
Ζούμε την κατάρρευση της αξιοκρατίας και την οικονομική πτώχευση.
Ζούμε την έλλειψη ελληνικής και ορθόδοξης παιδείας και την οικονομική και κοινωνική καταστροφή.
Σήμερα έχουμε εκατομμύρια πτυχιούχους και ανάλογους άνεργους, παιδεία χωρίς μέλλον και αντίκρυσμα.
Σήμερα έχουμε μια νέου τύπου δουλεία
Σήμερα είμαστε “και φτωχοί και αγράμματοι” για να παραφράσουμε τα λόγια του Πατροκοσμά.